ტერიტორიული დავები და ძალთა ბალანსი ბათუმის საზავო კონფერენციაზე 1918 წ

ანოტაცია

1918 წლის ბათუმის საზავო კონფერენცია პირველი მსოფლიო ომის შემდგომი პერიოდიდან, წარმოადგენს კავკასიის რეგიონის ერთ-ერთ გადამწყვეტ დიპლომატიურ მოვლენას, რომელმაც მნიშვნელოვნად განსაზღვრა საქართველოს სახელმწიფოებრივი განვითარებისა და ტერიტორიული მთლიანობის საკითხი. კონფერენცია გაიმართა 1918 წლის მაის-ივნისში, იმ დროს, როცა ოსმალეთის იმპერია სამხედრო თვალსაზრისით ჯერ კიდევ ძლიერ პოზიციებს ინარჩუნებდა, ხოლო სამხრეთ კავკასიის რესპუბლიკები – საქართველო, სომხეთი და აზერბაიჯანი – ცდილობდ­ნენ დამოუკიდებელი პოლიტიკური სტატუსის მიღწევას რუსეთის იმპერიის დაშლის შემდეგ.

კონფერენციის მთავარი თემა იყო ტერიტორიული დავები – განსაკუთრებით ბათუმის, არტაა­ნისა და ყარსის ოლქების მფლობელობა. ოსმალეთის დელეგაცია, სამხედრო უპირატესობაზე დაყრდნობით, ცდილობდა საზღვრების გაფართოებას და პოლიტიკური ზეგავლენის განმტკიცებას შავი ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროზე. სამხრეთ კავკასიის დელეგაცია კი ცდილობდა საერთა­შო­რისო სამართლის პრინციპებსა და თვითგამორკვევის უფლებაზე დაყრდნობით დაეცვა საკუთარი ინტერესები.

ბათუმის კონფერენციის მსვლელობამ ნათლად აჩვენა, რომ რეგიონის პოლიტიკური კონფიგუ­რაცია განისაზღვრა არა მხოლოდ მხარეთა დიპლომატიური უნარებით, არამედ საერთაშორისო ძალთა ბალანსით — იმ გეოპოლიტიკური გარემოთი, სადაც გლობალური ძალები (ოსმალეთი, გერ­მანია, ბრიტანეთი და ბოლშევიკური რუსეთი) ერთმანეთს უპირისპირდებოდნენ გავლენის ზონების გასაფართოებლად.

მიუხედავად იმისა, რომ საქართველოს დელეგაცია სამხედრო თვალსაზრისით სუსტი იყო, მისმა დიპლომატიურმა მოქნილობამ და კონსტრუქციულმა მიდგომამ საშუალება მისცა მიეღო გარკვეული დათმობები და დაედო დროებითი შეთანხმება, რამაც საფუძველი შეუქმნა საქართვე­ლოს დამოუკიდებლობის გამოცხადებას 1918 წლის 26 მაისს.

ბათუმის საზავო კონფერენცია არ ყოფილა მხოლოდ საზღვრების გადანაწილების შეხვედრა; ის იყო ბრძოლა სახელმწიფოს სუვერენიტეტის აღიარებისა და საერთაშორისო სამართლებრივი სტატუსის მოპოვებისთვის.