,,განმანათლებლური აბსოლუტიზმის“ იდეა სულხან-საბას კრებულში ,,სიბრძნე სიცრუისა“
DOI:
https://doi.org/10.61671/bsrcc.v4i2.12058საკვანძო სიტყვები:
განმანათლებლობა, განათლებული აბსოლუტიზმი, ქართული კულტურა, სულხან-საბა, კულტურული გზაშესაყარიანოტაცია
საქართველო გეოპოლიტიკური ვითარების გამო მუდმივად იყო არა მხოლოდ კულტურათა გზაგასაყარი (აღმოსავლურ-დასავლური, ქრისტიანულ-მუსლიმური), არამედ გზაშესაყარიც. XVI-XVIII საუკუნეები ქართულ კულტურულ სივრცეში განსაკუთრებული მრავალფეროვნებით გამოირჩეოდა. ამ სიჭრელემ ერთგვარად იდეურად დაძრა პოლიტიკური უნიათობით გამოწვეული სტაგნაცია და ბიძგი მისცა ახალ კულტურულ მერიდიანებს. განსაკუთრებით საინტერესო ამ თვალსაზრისით სულხან-საბას შემოქმედებაა. საბა ,,სიტყვის კონით“ განმანათლებელ ენციკლოპედისტებს ეხმიანება, სახელმწიფოს კონცეფციით - ტრადიციულ ხედვასა და ნოვატორულ იდეებს. მსოფლმხედველობრივი თვალსაზრისით საბა ჰუმანისტი ქრისტიანია, რომელიც სახელმწიფოს შენებაში მონარქიზმის იდეის ერთგულია, თუმცა რეფორმატორი. მისი ენა და სტილი ისეთივე სინთეზი და გზაშესაყარია აღმოსავლურ-დასავლური კულტურისა, როგორიც თავად ეპოქა ქართველი საზოგადოებისთვის. ამჯერად ჩვენს ყურადღებას იპყრობს საბას სახელმწიფოებრივი ხედვა, რომელიც იგავ-არაკთა კრებულშია ასახული. საბასთან ერთმანეთს უპირისპირდება ფსევდო-სიკეთე და სიკეთე, ფსევდო-ქმედება და ქმედება. ევროპული განმანათლებლობის მსგავსად, სულხან-საბაც ფიქრობს ჰარმონიულ საზოგადოებაზე, რომლის საფუძველს და საყრდენსაც წარმოადგენს მოქალაქე და მისი ზნეობრივ-პოლიტიკური ცნობიერება. ეპოქის ეთიკური პრობლემები უნდა წარმოჩნდეს პერსონაჟთა სახეებში და აისახოს ეთიკურისა და ესთეტიკურის გადაკვეთით. ცოდნის გავრცელება მასებში, გარდამქმნელი იდეების შეტანა მოქალაქეებში და მორალისტური პათოსი, რითაც გამოირჩევა ევროპული განმანათლებლობა, შეინიშნება სულხან-საბას მხატვრულ პროზაშიც. წიგნში ,,სიბრძნე სიცრუისა“ გამოყენებულია განმანათლებლობისთვის დამახასიათებელი ალეგორია, სატირა, იუმორი, ირონია, პარადოქსი. სულხან-საბას სოციალურ-პოლიტიკური იდეები უახლოვდება ეგრეთ წოდებული ,,განათლებული აბსოლუტიზმის“ მსოფლმხედველობას, რომელიც აღიარებს სახელმწიფო ინტერესების უზენაესობას და ამტკიცებს, რომ ყველაფერი უნდა ხორციელდებოდეს სახელმწიფოს ინტერესებისთვის. სწორედ ეს არის ის ღერძი, რომელიც რეალურსა და სასურველს ერთმანეთს უპირისპირებს ,,სიბრძნე სიცრუისაში“, ამ დაპირისპირებაში ამარჯვებინებს სახელმწიფოს იდეას, სადაც ყველა რგოლს საკუთარი ფუნქცია აქვს, რათა ,,აღმოსავლურ-დასავლურ დივანზე“ (ვ. კოტეტიშვილი) ქვეყანამ კუთვნილი ადგილი იპოვოს.
Downloads
გამოქვეყნებული
ციტირების წესი
გამოცემა
სექცია
ლიცენზია
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.
