რუსეთის სტრატეგიული ინტერესები ამიერკავკასიში XVIII ს-ის ბოლოს
DOI:
https://doi.org/10.61671/bsrcc.v4i2.11975საკვანძო სიტყვები:
რუსეთის იმპერია, სამხრეთ კავკასია, საქართველო, გეოპოლიტიკა, იმპერიული სტრატეგია, რუსეთ–ოსმალეთის ომები, ქუჩუკ-კაინარჯის ზავი, იასის ზავიანოტაცია
XVIII საუკუნის მეორე ნახევარში სამხრეთ კავკასია რუსეთის, ოსმალეთისა და ირანის ინტერესთა დაპირისპირების ერთ-ერთ მნიშვნელოვან რეგიონად ჩამოყალიბდა. ამ პერიოდში რუსეთის იმპერია მიზანმიმართულად ცდილობდა შავი ზღვის სივრცეზე კონტროლის დამყარებას და სამხრეთ კავკასიაში პოლიტიკური გავლენის გაფართოებას. აღნიშნული პოლიტიკა ეფუძნებოდა სამხედრო ძალის გამოყენებას, დიპლომატიურ საქმიანობასა და საერთაშორისო ხელშეკრულებების მეშვეობით მიღწეული შედეგების სამართლებრივ განმტკიცებას.
ნაშრომში გაანალიზებულია რუსეთის სტრატეგიული ინტერესები სამხრეთ კავკასიაში XVIII საუკუნის ბოლოს და შესწავლილია 1768–1774 და 1787–1791 წლების რუსეთ–ოსმალეთის ომების გავლენა რეგიონის პოლიტიკურ განვითარებაზე. განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა ქუჩუკ-კაინარჯის (1774) და იასის (1791) ზავებს, რომლებმაც მნიშვნელოვნად შეცვალა ძალთა ბალანსი შავი ზღვის რეგიონსა და სამხრეთ კავკასიაში. ნაჩვენებია, რომ აღნიშნული ხელშეკრულებები მხოლოდ სამხედრო კონფლიქტების დასრულების აქტები არ ყოფილა; მათ შექმნეს რუსეთის პოლიტიკური და დიპლომატიური გავლენის გაფართოების სამართლებრივი საფუძველი.
კვლევა აჩვენებს, რომ რუსეთის პოლიტიკა სამხრეთ კავკასიაში არ შემოიფარგლებოდა მხოლოდ ტერიტორიული გაფართოებით. მნიშვნელოვანი ადგილი ეკავა მართლმადიდებელი მოსახლეობის „მფარველობის“ იდეას, რომელიც ხშირად გამოიყენებოდა რეგიონულ საქმეებში ჩარევის პოლიტიკური არგუმენტის სახით. ამ გზით სამხედრო წარმატებები თანდათან გარდაიქმნა ხანგრძლივ პოლიტიკურ უპირატესობად.
განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა საქართველოს მდგომარეობას, რომელიც XVIII საუკუნის ბოლოს რუსეთისა და ოსმალეთის დაპირისპირების ერთ-ერთ მთავარ ობიექტად იქცა. ნაშრომში დასაბუთებულია, რომ რუსეთის გავლენის ზრდამ და რეგიონში ძალთა ბალანსის ცვლილებამ მნიშვნელოვნად განსაზღვრა საქართველოს შემდგომი პოლიტიკური განვითარება და მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა საქართველოს შემდგომ პოლიტიკურ განვითარებაზე და შექმნა წინაპირობები XIX საუკუნეში რუსეთის პოლიტიკური დომინაციის განმტკიცებისთვის.
კვლევის შედეგები ცხადყოფს, რომ სამხრეთ კავკასიაში რუსეთის გაძლიერება სამხედრო, დიპლომატიური და სამართლებრივი მექანიზმების ერთობლივი გამოყენებით განხორციელდა. სწორედ ამ პროცესმა შექმნა რუსეთის პოლიტიკური დომინაციის საფუძველი რეგიონში და განსაზღვრა სამხრეთ კავკასიის შემდგომი ისტორიული განვითარების ძირითადი მიმართულებები.
Downloads
გამოქვეყნებული
ციტირების წესი
გამოცემა
სექცია
ლიცენზია
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.
