გენდერული თავისუფლების ფორმები ქართულ ლიტერატურაში შემოქმედებითი და სოციალური ემანსიპაცია

ანოტაცია

მე-19 საუკუნის მეორე ნახევრიდან ამერიკულ და ევროპულ ლიტერატურულ სივრ­ცეში ფორმირებულ ფემინისტურ დისკურსს, რომელიც მიზნად ისახავდა ტრადიციული გენდერული როლებისა და კულტურული სტერეორიპების გადააზრებას, ქალთა ეკონომიკურ, სოციალურ, პო­ლიტიკურ, სექსუალურ და შემოქმედებით ემანსიპაციასთან დაკავშირებული თემების გააქტიუ­რე­ბას, მალევე შეუერთდა ქართული ლიტერატურაც. დასავლეთის მსგავსად, საქართველოშიც ქალე­ბის აქტივიზმი დაკავშირებული იყო სხვადასხვა საგანმანმათლებლო ღონისძიებების საშუალებით ცნობიერების ამაღლებასა და საუკუნების განმავლობაში კონსტრუირებული გენდერული მითების მსხრევასთან. ფემინისტური ნარატივის მხატვრული რეპრეზენტაცია გვხვდება მე-19-მე-20 საუკუ­ნეების მიჯნაზე მოღვაწე შემდეგი ქართველი ქალი ავტორების ტექსტებში: ეკატერინე გაბაშვილი, საფო მგელეძე, ბარბარე ჯორჯაძე, ლიდია მეგრელიძე, კატო მიქელაძე და სხვ.

20-იანი წლებიდან საბჭოთა იდეოლოგიამ ფემინისტების აქტივიზმი და მათი მხატვრული შემოქმედება დასავლური ტენდენციების მექანიკურ კოპირებად და ახალი სოციალისტური რეალო­ბისთვის შეუსაბამო პოზიციად გამოაცხადა, იმის გათვალისწინებით, რომ ქალთა „გენდერული ემანსიპაციის“ საკითხი საბჭოთა კავშირში „გადაჭრილად“ ითვლებოდა. განსხვავებით დასავლე­თის­გან, ქალების განათლება, მუშაობა, აბორტისა და განქორწინების ლეგალიზაცია, სექსუალური ლიბერალიზაცია, ჰომოსექსუალიზმის დაშვება (1934 წლამდე) პოლიტიკური და იდეოლოგიური დღისწესრიგის ნაწილად იქცა, ხოლო პროპაგანდამ ეს საკითხი დასავლეთთან უპირატესობის დემონსტრირების ერთ-ერთ ბერკეტად გამოიყენა. შესაბამისად, სოციალისტური დისკურსის პი­რობებში იქმნება ახალი, „ემანსიპირებული საბჭოთა ქალის“ მითი, რომლის უპირველესი ფუნქცია საზოგადოებრივი კეთილდღეობისთვის თავდაუზოგავი შრომა ხდება.

სტატიაში განხილულია ქართველი ფემინისტი ქალი მწერლის ეკატერინე გაბაშვილის პიესა „ფრთებდაგლეჯილი“ და პოლიკარპე კაკაბაძის პიესა - „კოლმეურნეს ქორწინება“. სხვადასხვა კონტექსტში შექმნილი ორი ტექსტის შედარებითი ანალიზის საფუძველზე გამოკვეთილია, როგორ ჩაანაცვლა 10-იან წლების ქართულ ლიტერატურაში აქტიური ფემინისტური დისკურსი საბჭოთა ქალის მითმა, როგორ გაქრნენ ქართული ლიტერატურული ველიდან თვითგამორკვევის პროცესში მყოფი მრავალფეროვანი ქალი პერსონჟები და ავტორები და როგორ შეიქმნა უნიფიცირებული საბჭოთა ქალის სახე.