ქართული ლირიკული ლექსი პოლიტიკური ლიბერალიზაციის ეპოქაში – „დათბობის“ ხანა

ანოტაცია

გლობალიზაციის ეპოქიდან დანახული ე. წ. „ხრუშოვის დათბობის ხანა“, რომე­ლიც გასული საუკუნის 50-იანი წლებიდან მოყოლებული 60-იანი წლების შუა წლებამდე გაგრ­ძელდა, ხშირად საბჭოთა კულტურის „ოქროს ხანადაც“ მოიხსენიება. ნ. ს. ხრუშოვის მოწოდების შესაბამისად, კულტურული ცხოვრების ყველა სფეროსა და, მათ შორის, ლიტერატურაზე, თანაბ­რად უნდა გავრცელებულიყო პარტიის იდეოლოგიური ზეგავლენა.

„საერთოპროლეტარული და საერთოპარტიული საქმის“ ჩარჩოებში მწერლისა და პოეტის შემოქმედება კვლავ მოიაზებოდა, როგორც სახელმწიფოებრივი ფუნქციის მქონე ინსტრუმენტი - კულტურის მოღვაწეებს უნდა გამოემზეურებინათ საბჭოთა წყობის როგორც უარყოფითი, ისე - დადებითი მხარეები. იდეოლოგიური კლიშეები ეფუძნებოდა საზოგადოებაში ხელოვნების როლი­სა და ადგილის განსაზღვრის მანამდე არსებულ ხედვებს, რაც, ბუნებრივია, მოიაზრებდა ძალა­უფ­ლების იდეოლოგიურ მექანიზმთან მტკიცე კავშირს.

კულტურულ განვითარებაში დიდი წვლილი შეიტანა პოეზიამ. გასათვალისწინებელია, რომ იგი საზოგადოების სოციალური განვითარების მნიშვნელოვან ღერძს წარმოადგენდა. პერიოდული გამოცემების - „ლიტერატურული საქართველოს“, „ცისკრის“, „მნათობის“, „საბჭოთა ხელოვნებისა“ თუ „პირველი სხივის“ ფურცლებზე ღვაწლმოსილ ლიტერატორთა გვერდით აქტიურად იბეჭ­დე­ბო­და შემოქმედებით ასპარეზზე ახლადგამოსულთა ლირიკული ლექსები. მკითხველს შესაძლებლობა ჰქონდა, გასცნობოდა იოსებ ნონეშვილის, მურმან ლებანიძის, ირაკლი აბაშიძის, მუხრან მაჭავა­რია­ნის, ანა კალანდაძის, მიხეილ ქვლივიძის, შოთა ნიშნიანიძის, მორის ფოცხიშვილის, ოთარ ჭილა­ძისა და სხვათა შემოქმედებას.

„ხრუშოვის დათბობის ხანაშივე“ წამოიჭრა კულტურული დიალოგის საკითხი, რაც, გარკვეულ­წი­ლად, ბევრ კითხვის ნიშანს აჩენდა, რადგან „უცხოს“ გაგება-გააზრება არაერთმნიშვნელოვან სპეციფიკას ატარებდა; იზოლაციისა და მკაცრად საერთოეროვნული მრწამისის იდეოლოგიური და­პირისპირება განსაზღვრავდა კულტურული პოლიტიკის ზოგად პრინციპებს.

საბჭოთა ხედვის ტრაექტორიის ცვლილებას გარდატეხა მოჰყვა ლიტერატურაშიც, რომელიც მაინც რჩებოდა პოლიტიკის მძაფრი გავლენის ქვეშ. იდეოლოგიური მრწამსის გამო აღარ აპატიმ­რებდნენ კულტურის მოღვაწეებს, მაგრამ ცენზურის წნეხის ქვეშ ექცეოდა თითოეული მხატვრული ნაწარმოები, რომელიც არ შეესაბამებოდა საბჭოთა იდეოლოგიას. ბუნებრივია, ეს სულ უფრო მეტად ეწინააღმდეგებოდა ცოცხალ ლიტერატურულ პროცესს.